İstanbul’un köklü semti Beyoğlu’nda, gölgelerle çevrelenmiş bir sinema salonunda loş ışıklar eşliğinde başlayan bir serüven… İşte, sinemaya âşık bir Levanten ailenin çocuğu Giovanni Scognamillo’nun hikâyesi.
Zorunlu Kozmopolit
Giovanni Scognamillo; 1929 yılının 25 Nisan’ında İstanbul’da doğdu. Ailesi hem İtalyan hem de Levanten kökenliydi çünkü babası Napoli’den göç etmiş bir ailenin oğlu, annesi ise Yunan adası Tinos kökenli Genovese kökenli bir aileden geliyordu. Babası Leone, Beyoğlu’ndaki saygın sinema salonu Elhamra Sineması’nın yöneticisiydi; bu sayede küçük Giovanni sinemayla neredeyse doğar doğmaz tanıştı.
Çocukken, Beyoğlu’nun çokkültürlü atmosferinde “zorunlu kozmopolit” olarak nitelendirdiği kendi konumunu erken fark etti: Bir yandan Avrupa kökenli Levanten kimliği, diğer yandan İstanbul’un kozmopolit yaşamı arasında gezinirken, hem “içeriden bir yabancı”, hem de “yerli bir meraklı” haline geldi.
Ve Yollar Sinemayla Kesişir…
Sinema salonunun arka kapısından girip perde ışığını ve izleyici fısıltılarını ilk kez soluyarak büyüdü. Okulu bitirip çalışmaya başladığında kitapçılık, banka memurluğu gibi çeşitli işler yaptı. Ancak o karanlık perdede dans eden ışık huzmeleri, onun yolunu şekillendiren ana faktör oldu.
1961 yılında, Türkçe basında sinema eleştirmeni olarak yazmaya başladı. Daha önce İtalyanca medyada yer almıştı; ama geniş kitlelere ulaşmak için Türkçeyi seçti. “Akşam”, “Sinema 65”, “Yön”, “Ses”, “Hayat”, “Yedinci Sanat”, “Bravo”, “TV’de 7 Gün” gibi pek çok gazete ve dergide sinema yazıları yazdı. Hatta “Mücevher Hırsızları”, “Bay E”, “İstanbul Kanatlarımın Altında”, “Karanlık Sular” ve “3 Supermen contro il Padrino” gibi kimi filmlerde de oynadı.
Sinemanın tarihi, sosyal kimlikler, fantastik edebiyat, okültizm… Scognamillo tüm bu alanlara dokundu. Sinema tarihçiliği yanında, “fantastik Türk sineması” gibi konularla da ilgilendi ve bu sayede klasik anlatının dışına çıktı ve bir anlamda FABİSAD’ın da temellerini attı. Çünkü onun yaptığı üretimler, hâlâ günümüzde pek çok araştırmacı için temel kaynak görevi görüyor; pek çok kişiye sinema ve alternatif tür olarak nitelendirilen fantazyaya dair bir kapı açıyor.
Öne Çıkan Eserleri ve Ödülleri
Scognamillo’nun eserleri arasında “Türk Sinema Tarihi”, “Bir Levantenin Beyoğlu Anıları”, “Fantastik Türk Sineması” gibi sinema tarihine ve anılarına yönelik çalışmalarının yanı sıra “Uzaydan Geldiler”, “Dünyamızın Gizli Sahipleri” ve “Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Büyü” gibi, bu topraklarda o zamana dek eşine az rastlanan, niş temalarda da kitapları vardı. “Sevgili Halit: Halit Refiğ’e Mektuplar” ve “İstanbul: Hayalden Gerçeğe Sözden Yazıya” gibi derlemelerde de yer alan Scognamillo; geride çevirileri de dahil 40’a yakın kitap bıraktı.
O yalnızca sinemadan değil; biraz da Beyoğlu’nun hem tarihinden hem mistik yönlerinden de beslenmiş, İstanbul’un alt-üst dünyalarını kaleme almıştı. Kendini bir “Levanten” olarak tanımlasa da, İstanbul’un Türk kamusal hayatına tam entegre olmayı da seçmişti. Yani kimliğini çok-katmanlı görmekten korkmadı: Avrupa kökleri, İstanbul toprağı, sinema tutkusu… hepsi onda vücut bulmuştu!
Nitekim ödülsüz de değildi. Bu kadar çaba, bu kadar emek muhakkak karşılık bulmalıydı. 8. Uluslararası Ankara Film Festivali Yaşam Boyu Katkı Ödülü ve 19. İstanbul Film Festivali Sinema Onur Ödülü’nün yanı sıra 2005 yılında da “İtalya Yıldızı” nişanı ve şövalye unvanına layık görülmüştü.
Zorluklara Karşı Mücadele
Onun en çok ilham veren yönlerinden birisi ise, zorluklara karşı verdiği mücadeleci tavrıydı. 1987’de bir felç geçirmiş ancak bu talihsiz olaydan sonra hayata küsmek yerine yepyeni bir mücadele alanı geliştirmişti. Sinemaya dair üretimleri devam etmiş, Bahçeşehir Üniversitesi’nde Türk sineması üzerine dersler vermeye başlamış, kendisinden sonraki jenerasyona ilham kaynağı olmayı hayatının son günlerine kadar sürdürmüştü.
2016 yılının 8 Ekim’inde, çok sevdiği İstanbul’da hayatını kaybettiğinde geride dev bir külliyat, onun izinden gitmeye başlamış pek çok düşün işçisi ve yepyeni ufuklar kazandırdığı nice okuyucu bırakmıştı.
Şimdi de sizi, Yeşim Tabak’ın 2011 yılında çektiği ve “Kontun Bahçesi” isimli serginin de bir parçası olan; Giovanni’nin uçsuz bucaksız dünyasından bir kupleye tanıklık edebileceğiniz deneysel filmle başbaşa bırakıyoruz…
Tüm Kitapları
1965
- 1965/1966 Sinema Yıllığı (Agah Özgüç ile birlikte)
- Yerli Sinemada Seks- Türk Sinemasında Kadın ve Seks (Agah Özgüç ile birlikte)
1973
- Türk Sinemasında 6 Yönetmen
- Dünyamızın Gizli Sahipleri
1974 Uzaydan Geldiler
1975 Geleceğinizin Anahtarları
1987 Türk Sinema Tarihi Birinci Cilt, 1896 – 1959
1988 Türk Sinema Tarihi İkinci Cilt, 1960 – 1986
1990 Bir Levantenin Beyoğlu Anıları (ISBN 978-605-103-037-1)
1991 Cadde-i Kebir’de Sinema (ISBN 975-7650-62-5)
1993 İstanbul Gizemleri Büyüler, Yatırlar, İnançlar
1994
- Beyoğlu’nda Fuhuş
- Dehşetin Kapıları – Korku Edebiyatına Giriş
1994 Amerikan Sineması
1996 Batı Sinemasında Türkiye ve Türkler (ISBN 975-10-1107-8)
Korkunun Sanatları
1997
- Yeşilçam’dan Önce, Yeşilçam’dan Sonra
- Dünya Sinema Sanayii
1998
- Türk Sinema Tarihi (ISBN 975-7942-85-5)
- I Misteri di Istanbul (İstanbul Gizemleri)
- Dracula, Mito Perenne (Dracula, Ölümsüz Mitos)
1999
- Fantastik Türk Sineması. Metin Demirhan’la birlikte
- Mumyanın Mezarı (ISBN 975-8414-35-6)
- Astroloji ve Yıldız Bilimi (ISBN 975-6870-03-6)
- Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Büyü. Arif Arslan’la birlikte (ISBN 975-6870-06-0)
- Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Fal. Arif Arslan’la birlikte (ISBN 975-6870-07-9)
- Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Ruhçuluk ve Reenkarnasyon. Arif Arslan’la birlikte (ISBN 975-6870-02-8)
2000
- Frankenstein’ın Laneti (ISBN 975-8414-12-7)
- Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Şeytan. Arif Arslan’la birlikte (ISBN 975-6870-05-2)
- Doğu ve Batı Kaynaklarına Göre Cinler. Arif Arslan’la birlikte
2001 Beyoğlu Kabusları ve Diğer Öyküler
2002
- Ziyaretçiler (ISBN 975-8420-57-7)
- Erotik Türk Sineması (ISBN 975-8240-54-4)
- Medeniyetler Çatışmasında Batı’nın İnanç Temelleri (ISBN 975-8658-00-X)
2004 Bay Sinema Türker İnanoğlu (ISBN 975-293-201-0)
2005 Türk Sinemasında Şener Şen (ISBN 975-977-004-X)
2006
- Canavarlar Yaratıklar Manyaklar (ISBN 975-6063-17-3)
- İstanbul Gizemleri / Sırlar, Ziyaretçiler, Büyüler, Doğaüstü Olaylar ( ISBN 975-8715-75-5)
- Batının İnanç Temelleri (ISBN 979-975-8658-00-7)
- Dehşet Öyküleri (ISBN 975-6063-18-1)
- Türk Sinema Tarihi
- Beyoğlu’nda Sinema
- Aşk ve Korku
(Kitap listesi kaynak: https://www.italyanliseliler.org/copy-of-üstün-akmen)